Serbest meslek kavramını yıllardır bir çok yerde duyarız, yaptığı işi serbest meslek olarak tanımlayanlara da sıkça rastlarız. Biz serbest meslek kavramının ülkemizde çoğu zaman hatalı kullanıldığını görüyoruz. Bu hatalı kullanım genellikle belirli bir mesleği olmayan, sabit işlerde çalışmayan kişilerin kendilerini serbest meslek erbabı olarak tanımlamasından kaynaklanıyor. Fakat serbest meslek kesinlikle bu değildir.
Son zamanlar da bir de serbest çalışma kavramı hayatımıza girdi. Serbest çalışma teriminin de bu konuyla karıştırılabildiğini tecrübe ediyoruz. Bu nedenlerle size bu yazıda serbest meslek konusunu detaylı şekilde açıklayacağız.
Serbest meslek ne demek?
Serbest meslek, bir işverene bağlı kalınmadan sürdürülen bir çalışma biçimidir. Çoğunlukla ilmi ve mesleki bilgi ile tecrübeye dayalı işlerde görülür. Kişisel mesaiye dayanır. Kişilerin kendi adlarına çalıştığı bir modeldir. Sermaye önceliğine dayanmaz, yani bir malın alım-satımı işi bu modelin konusu değildir.
Serbest meslek, giriş bölümünde bahsettiğimiz gibi hatalı bir algıya sahip. Fakat esasında resmi bir modeldir ve yasalara tabidir. Hatta resmi anlamıyla birçok serbest meslek (doktorluk, avukatlık, mimarlık, mali müşavirlik, diş hekimliği gibi) toplumda da oldukça kabul gören dallardır.
Serbest meslek erbabı kimdir?
Serbest meslek erbabı, serbest meslek faaliyeti sürdüren kişilerdir. Resmi olarak serbest meslek erbabı sayılabilmek için faaliyetin düzenli olarak icra edilmesi beklenir. Tek seferlik veya düzenli olarak sürdürülmeyen faaliyetler bu kapsama girmez.
Süreklilik şartının net bir ölçüsü bulunmaz. Genellikle işe başlamayla ilgili unsurlar sürekliliğin kabulü için yeterli görülür. Muayenehane açmak, atölye kurmak, işin yapıldığı yere tabela asmak, meslek odasına kaydolmak gibi.
Bu noktada yine hatırlatmakta fayda var. İlgili faaliyetin bir işverene bağlı kalınmadan sürdürülmesi gerekiyor. Herhangi bir resmi bağlılık söz konusu olduğunda mesleğin icrası karşılığında alınan para ücret geliri, işi ifa eden kişi de çalışan sayılacaktır.
Serbest meslek erbabı ne iş yapar?
Yukarıdaki tanım ve açıklamalar sonrasında serbest şekilde icra edilebilecek meslekleri şöyle sıralayabiliriz: Doktor, diş hekimi, avukat, veteriner, mali müşavir, muhasebeci, mühendis, mimar, terzi, marangoz, tamirci, ebe, sünnetçi, yazar, ressam, danışman, rehber, öğretmen, senarist, yönetmen.
Ayrıca kanun ile şu meslekler de serbest sayılır: Noterler, gümrük komisyoncuları, borsa ajanları ve acentaları.
Örneklerden anlaşılacağı üzere, belirleyici konu hangi mesleği yaptığınız değil mesleğinizi ne şekilde yaptığınızdır.
Serbest meslek kazancı nedir?
Serbest meslek kazancı, mesleğin serbest şekilde icra edildiği sırada edinilen kazançtır. Bu kazancın sürekli olmaması durumunda, yıllık belirli bir miktara kadar olan kazançlar ise arızi kazanç olarak anılır.
Serbest meslek vergi öder mi? Hangi vergileri öder?
Evet, her çeşit kazançta olduğu gibi serbest meslek kazancı da vergiye tabidir. Yıllık olarak hesaplanan gelir vergisine tabilerdir. Nihai olarak yıllık hesaplansa da 3 aylık dönemler için ara hesaplamalarla tahsil edilir.
Ödenecek diğer vergiler ise KDV ve muhtasar vergidir. Bu vergiler de yine 3 ayda bir hesaplanır ve ödenir.
Serbest meslek ne kadar vergi öder?
Serbest meslek erbabı hangi defterleri tutar?
Tutulması gereken tek defter serbest meslek kazanç defteridir. Serbest meslek makbuzu ile tahsil edilen kazançlar ve iş ile ilgili giderler bu deftere basit usulde kaydedilir. Dönem sonunda kazanç ve giderler ayrı ayrı toplanarak kar/zarar ve vergi hesabı yapılır. Defter beyan sistemine geçildiğinden bu defterlerin tutulma mecburiyeti de kalkmıştır.
Serbest meslek faaliyetleriyle ilgili sıkça karşılaştığımız başka bir soru da fatura kesimi üzerine. Fatura ticari şirketlerle ilgili bir belgedir. Dolayısıyla serbest meslekte fatura kesimi söz konusu değildir. Yalnızca serbest meslek makbuzu ile tahsilat yapılabilir.
