Freelance çalışma şekli son yıllarda hızla yaygınlaştı. Gelişen teknoloji, değişen yaşam kültürü ve freelance çalışanlara karşı artan güven bu artışta en önemli etkenler.
Elbette bu yeni çalışma sistemi beraberinde yeni soru işaretlerini de getirdi. Freelance çalışanlar nasıl muhasebe tutar? Freelance çalışmak yasal mıdır? Freelancerlar nasıl vergi öder? Gibi bir çok soru alıyoruz. Bunun yanında Türkçe’ye serbest çalışma olarak çevrilmesinden kaynaklı bazı karışıklıklara yol açtığını da görüyoruz.
Bu çalışma şeklinin muhasebesel ve vergisel yönünü incelemeye başlamadan önce, freelance terimini biraz inceleyelim.
Freelance çalışma nedir? Freelancer kime denir?
Freelance; herhangi bir kuruma bağlı olmadan, genellikle ofis de kullanılmadan sürdürülen çalışma şeklidir. Sözlük anlamıyla “serbest çalışma” demektir. Freelance çalışma ile kazanç sağlayan kişilere de freelancer denir.
Türkiye’de freelance dendiğinde akla ilk gelen genellikle kayıt dışı yani faturasız çalışma oluyor. Freelancerlara ise çoğunlukla yazılım, tasarım, tercüme, yazarlık, editörlük gibi işlerde rastlıyoruz.
Pratikteki bu durum doğal olarak zihinlere yalnızca bu işlerle alakalı bir çerçeve çiziyor. Fakat Türk Hukuku’nda bu çalışma sistemi “serbest meslek erbaplığı” kapsamında yer alır ve doktorluk, avukatlık gibi meslekler de dahil bir çok meslek grubunda serbest çalışma mevcuttur.
Elbette freelance olgusuna pratikte yüklenen anlam üzerinden yola çıktığımızda avukatlık, muhasebecilik gibi ofis zorunluluğu bulunan işler için bu terimi kullanmak kulağa pek doğru gelmiyor. Aynı şekilde doktor, dişçi, öğretmen gibi meslek grupları için de bu terimin kullanıldığını görmüyoruz. Bu meslekler için özel muayene, özel ders kelimeleri tercih ediliyor.
Freelance çalışmak yasal mı?
Freelance çalışmanın önünde herhangi bir yasal engel bulunmaz. Hatta kanunlarla düzenlendiğini bile söyleyebiliriz. Konunun yasal yönüyle ilgili kriter elde edilen kazancın vergilendirilmesidir.
Yukarıda bahsettiğimiz gibi ülkemizde freelance dendiğinde, kazancın belgelenmeden edinilmesi akla geliyor. Bu durum, yani alınan tahsilatın belgelendirilmemesi durumunda vergi ortaya çıkmaz. Vergilendirilmemiş kazanç ise yasal değildir.
Özetle, devlet nasıl çalıştığınıza ya da işinizi nereden yürüttüğünüze karışmaz. Sadece verginizin doğru şekilde hesaplanması için gereken ödevleri yerine getirip getirmediğinizle ilgilenir.
Freelance çalışanlar fatura kesebilir mi?
Freelance terimi çalışmanın şekliyle ilgilidir. Fatura ise ticari kimliğinizle.
Fatura kesmek için tacir statüsünde olmalısınız. Bunun için de şirket kurulumu gerçekleştirmeniz gerekir. Freelance çalışanların tercih ettiği şirket tipi genellikle şahıs firmasıdır. Bir şahıs firması olduğunuzda kendi isminizle fatura kesmeniz mümkün.
Fakat freelance çalışma tarzının doğası serbest meslek erbaplığına daha yakındır. Serbest meslek erbapları ise tacir sayılmadıklarından fatura kesemezler. Tahsilatlarını serbest meslek makbuzu ile yaparlar. Bu statüyü kazanmak için vergi dairesinden açılış yaptırmak gerekir. Detaylı bilgi için serbest meslek hakkındaki yazımızı inceleyebilirsiniz.
Kazancın belgelenmesi konusunda son yöntem gider pusulasıdır. Gider pusulası ödemeyi yapan şirket tarafından düzenlenir. Burada hayati nokta; bu seçenek yalnızca süreklilik göstermeyen işler için geçerlidir. Süreklilik göstermeyen işler arızi kazanç olarak adlandırılır ve 40.000TL kazanç sınırı bulunur.
Freelance çalışanlar şirket kurmalı mı?
Freelance çalışanlar şirket kurmak zorunda değiller. Yukarıda bahsettiğimiz gibi serbest meslek erbabı olarak faaliyetlerini sürdürebilirler.
Fakat bazı nedenlerle şirket kurmak daha verimli olabilir. Bu nedenlerin başında vergi oranları gelir. Sık rastladığımız bir diğeri ise; özellikle büyük kurumlara iş yapanların fatura kesebilme isteğidir.
Nedenleri, avantajları ve eksileri serbest çalışanların şirket kurmasıyla ilgili yazımızda da detaylıca açıkladık.
