Fazla mesai ya da fazla çalışma sık gündeme gelen bir uygulama. Kanunda açıkça belirtilse de ülkemizin çalışma pratiğinde genellikle es geçiliyor. Biz uzmanlığımız dahilinde olmadığı için bu yazıda işin kanuni yönüne değinmeyeceğiz. Yalnızca muhasebesel tarafına odaklanıp özellikle bordro hazırlama süreçlerinde ihtiyaç duyulan bilgileri aktaracağız.
Fazla mesai nedir?
Fazla mesai; çalışanın kanunda belirtilen haftalık çalışma süresinin üzerinde çalıştırılmasına verilen isimdir. Resmi metinlerde “fazla çalışma” olarak geçer. “Fazla mesai” terimi toplumda bilinen ve kullanılan ismidir.
İş kanununda haftalık normal çalışma süresi 45 saat olarak belirlenmiştir. Bir hafta içinde 45 saati aşan çalışma süreleri fazla mesai olarak ele alınır. Fazla çalışma, normal çalışma süresi için belirlenmiş ücretin dışında bir hesaplamaya dahildir.
Fazla mesai (fazla çalışma) ücreti ne kadardır?
Çalışanlara yaptıkları fazla mesai için ödenecek ücret saat başı hesaplanır. Gerçekleşen ek çalışmalar hesaplanırken yarım saate kadar olan süreler yarım saat, yarım saati aşan süreler ise bir saat sayılır.
Fazla çalışma ücreti normal ücretin saat başına düşen kısmının 1,5 katıdır.
Fazla mesai ücreti nasıl hesaplanır?
Bu hesaplama düz bir matematik ile yapılır. Çalışanın saat başına kazandığı ücreti bulmak için aylık brüt ücreti 225’e bölünür. Çıkan miktarın 1,5 ile çarpılması ile saat başına ödenecek fazla çalışma ücreti bulunmuş olur. Bu saatlik ücret toplam fazla çalışma saatiyle çarpıldığında çalışanın dönem içinde hak ettiği ek ödeme miktarı bulunmuş olur.
Dikkat edilecek nokta; bu sonuç brüttür. Toplam brüt ücrete eklenir ve diğer hesaplamalar yeni oluşan bu brüt toplam üzerinden sağlanır.
Fazla çalışma ücretinin karşılığı olarak bir seçenek de serbest zaman kullanımıdır. Bu seçenek çalışanın kendi talebine bağlı olup zorlamada bulunulamaz. Burada da kural yine fazla sürenin 1,5 ile çarpılmasıdır. Yani her 1 saatlik fazla mesai için 1,5 saat serbest zaman kullanılabilir.
Fazla sürelerle çalışma nedir?
İş sözleşmesinde aksi belirtilmedikçe haftalık çalışma süresi 45 saat olarak ele alınır. Tarafların rızası dahilinde bunun altında sürelerin belirlendiği sözleşmeler de kurulabilir. Belirlenen sürenin aşılması durumunda ise 45 saate kadar olan kısım “fazla sürelerle çalışma” olarak adlandırılır. Ve yine ek ücretlendirmeye tabidir.
Fazla sürelerle çalışma ücreti ne kadardır?
Fazla süreyle çalışma ücreti de saat başına ödenir. Hesaplanırken sözleşmede belirtilen haftalık çalışma süresi baz alınır. Bu sürenin aşımı durumunda haftalık 45 saate kadar olan kısım bu başlık altında ücretlendirilir. Normal ücretin 1,25 katı olarak hesaplanır.
Sözleşmede 30 saat süre üzerinden anlaşıldığını fakat ayın bir haftasında bu sürenin aşılıp 40 saat çalışıldığını varsayalım. Bu durumda 10 saatlik bir fazla sürelerle çalışma söz konusu olur. Toplam ödeme de 12,5 saatlik normal çalışma saat ücretine denk gelir.
Serbest zaman kullanımı seçeneği de yine mümkündür. 45 saati aşan çalışmadaysa fazla çalışma kuralları geçerli olmaya devam eder.
Fazla çalışma bordroda gösterilir mi?
Evet, fazla mesai için yapılan ödemeler maaş bordrosunda fazla çalışma başlığında gösterilir ve mutlaka doğru şekilde gösterilmelidir de.
Bu konuda yaşanan anlaşmazlıklarda ilk bakılan ve aksi ispatlanmadıkça doğru kabul edilen belge maaş bordrosudur. Eğer fazla çalışma ödemelerini bordrolarda belirtmezseniz çalışanların ödeme gerçekleştirilmediği iddiası karşısında zor durumda kalabilirsiniz. Bu hallerde ispat yükümlülüğünüz doğacaktır.
